MAKALA

                             MAKALA ya Uhuru

Desemba 9, 1961, Tanzania ilipata Uhuru  chini ya Baba wa Taifa, Mwalimu Julius Nyerere. Je, Uhuru huu unamaanisha nini kwetu? Leo hii tunaweza kusimama kidete na kusema ni Uhuru wa kweli unaotuondoa kwenye utegemezi wa wakoloni tulioachana nao, unaotufanya tuamue mambo yetu wenyewe kama taifa, unaotuondoa kubughudhiwa na kuingiliwa na mambo kama magonjwa, njaa, upungufu wa umeme, umasikini na ujinga? Tupo huru kweli, hebu msikilize Beda Msimbe anavyochambua Uhuru wa Tanganyika na sasa Tanzania, ikiwa imepita kwenye awamu tatu, na sasa ya nne inaingia ngwe ya pili. Anaaangalia yote hayo na kushauri nini kifanyike zaidi ili Uhuru uwe wa kweli au kuuimarisha, furahia makala hii...

Gavana wa mwisho akisindikizwa melini na Julius Nyerere

Tanzanzania  ya miaka ya sasa inazungumza ufisadi zaidi kuliko hatga kuangalia historia yao na kuangalia wapi walipojikwaa na badakla yake wanaangalia wapi walipoangukia.Wakati mwalimu Nyerere anahutibia Bunge kwa mara ya kwanza baada ta Tanganyika kupata Uhuru alionesha wazi njia ya kufuata, sehemu kubwa ya njia hiyo ni kupata maendeleo ya kweli kibinadamu kama nchi kwa kupigana na maadui watatu ambao ni umaskini, ujinga na maradhi.

Kwa kauli yake hiyo alidhamiria kuonesha njia ya kuondokana na utegemezi na katika kipindi hicho kauli yake haikuwa Uhuru kazi ya Tanu bali ni Uhuru na Kazi.

Hata wakati wa kuangalia miaka mitano ya mwanzo ya uhuru mwaka 1965 historia iliandika mengi lakini mtu ambaye aliandika kauli tata zilizojadiliwa kwa kina ni Henry Bienen. Mwandishi huyu katika kitabu chake cha Tanzania: Party Transformation and Economic Development ilichotolewa na  Princeton Unmiversity Press mwaka 1967 alizungumzia kwa kina siasa za Tanzania na maendeleo yake.

Huenda maneno aliyoyasema wakati huo ingawa wachambuzi wenzake wa enzi hizo walisema maandishi yake yamepitwa na wakati kutokana na kutokea kwa Azimio la Arusha, ukiyatazama hutaweza kuyakana kwa leo wakati kilio cha Tanzania ni ufisadi na mipango ya maendeleo isiyotekelezeka au isiyokuwa endelevu.

Mwandishi huyo wa zamani alikuwa anazungumzia haja ya mipangilio ya kisiasa ya wazi ambayo juu yake ndipo mipango ya maendeleo inaweza kusukwa kwa ajili ya kusukuma mbele gudrudumu la maendeleo. Kwake yeye aliona wazi kwamba Tanzania haijapambanua mfumo wa kufuata katika kujenga uchumi wake na haiwezi kuwa rahisi kuendelea kutegemea mihimili ya kikoloni kupata maendeleo ya kweli. Mwandishi huyo alisema wazi kwamba pamoja na Tanu kuwa na uwezo wa kushawishi watu lakini shauri la kiuchumi lilikuwa ni dogo na kama vile halina mwelekeo wa kweli  kama taifa lilififishwa na uwezo mdogo wa kati ndani ya chama wa kubuni mipango na kuiweka katika utekelezaji wa kweli.

Shida kubwa ya hali hiyo kwa mujibu wa mwandishi huyo ilitokana na  uongozi sehemu kubwa kuanza mchakato wa kujineemesha na kuchukua vivazi vya wazungu waliondoka na kuachana na falsafa nzima ya kuutafuta uhuru.

Kuwepo kwa mwelekeo usioeleweka wa kijamaa kwa mfumo wa Mao na Marx  haukutoa nafasi kubwa ya mabadiko ya kasi kutokana na tofauti za matabaka. Hali ambayo ilijionesha na kusababisha kuzaliwa kwa Azimio la Arusha kasha kuwapo kwa Elimu ya kujitegemea na badaye ujamaa na maendeleo vijijini.

Huenda Bienen kutokana na Uamaerika wake alikosea kuzungumza jinsi mkanganyiko wa siasa na mchuano wa matabaka unavyomaliza nchi kwa kukosa msingi imara wa kisiasa wa kujenga miundo mbinu ya maendeleo kipindi hicho lakini upo ukweli wa leo kwamba taifa la Tanzania limerejea katika mchakato wa miaka hiyo ya mwanzo ya uhuru kutokana na kuchipuka kw amsuguano mwingine wa kitabaka ambapo wanajiotokeza watu ambao wanajijazia mali wanafanya hivyo kwa kuitafuna nchi kwa njia mbalimbali.

Pengine ni Nyerere ambaye alikuwa na  mabadiiko ya kifikira pale ambapo alianza kulidhibiti tabaka hili la watu wenye nacho na wenye uwezo wa kujilimbikizia mali kuacha kufanya hivyo kwa kufikiria shauri la Ujamaa na Azimio la Arusha.

Tukiwa katika mwaka  50  bado tunaweza kujiuliza kama kweli tuko huru, Kimsingi katika dunia hii ya mtandao Tanzania bado haijawa huru katika mambo yote ambayo Julius Nyerere Rais wa kwanza wa Tanzania aliyapigania; na katika msingi mbaya wa mawazo tunaweza kusema kwamba sehemu kubwa ya maendeeo ambayo yalipatikana miaka kumi baada ya Uhuru hayapo .

Tunachofanya sasa kama ukimtazama mtunzi mwingine wa mustkabali wa Tanzania Ibrahim Werrema John katika kitabu chake cha Tanzanians to the Promised Land ni kutibia sehemu ya juu ya jeraha wakati kidonda kwa ndani bado kibichi na huenda kikawa kinavunda.

Ukimsoma Werrema sehemu kubwa ya maandishi yake utagundua kuwa anasisitiza Watanzania kuliangalia taifa lao kwa namna nyingine kutokana na umaskini mkubwa kuendelea kuwapo, tofauti kubwa ya kipato, kudidimia kwa elimu  na tatizo la uadilifu na uongozi ambao ndio nyenzo muhimu katika kufanikisha njia isiyo ya kubahatisha au kudanganya ya uchumi ambao ndio unaweza kuleta maisha bora kwa wananchi.

Kitabu hiki ambacho kimehaririwa na  Jenerali Ulimwengu na Lisa Smith Holtz kimechambuo uongozi kuanzia enzi za Mwalimu Nyerere,Mzee Mwinyi, Benjamim Mkapa na kidogo Jakaya Kiwete.Mtunzi ana maswala ya msingi ambayo anataka watanzania kuyajadili nap engine  katika upofu aliulizia  ule ukali wa kijiwe cha mlimani cha kushawishi mawazo makali ya maendeleo imeishia wapi.

Kimsingi elimu ni mkombozi wa kwanza, lakini kwa taifa ambalo linategemea utaalamu wa sayansi katika kuchimba madini kutoka nje, elimu yetu ikiwa ni bora elimu badala ya elimu bora ambayo inaweza kumfanya mtu kujitambua na kutambua haki yake katika maisha haya bila kujali uchakachuaji  unaofanywa na wanasiasa uchwara.

Ni wazi mapungufu makubwa ya ushindani na kutaka watu kuwajibika kunafanya hata kujipanga kuwa na viwanda mama kuwa ni tatizo, taifa likibaki la wachuuzi zaid kama vile hatuna raslimali za kutufanya kuwa na sauti kubw aya kicuhumi duniani; lakini hiyo kama si mbaya watanzania wanakosa ule utashi  wa kuangalia hilo kwa undani na kulipatia ufumbuzi wa utamaduni unaokubalika wa kistaarabu duniani kwa kukomaa kwa demokrasia na kutambua haki ya mtanzania kwa taifa lake . Kila mtu anadhani si wajibu wake kuangalia mustakabali wa nchi, tunabaki si tu wachuuzi bali walalamikaji wakubwa!

Ukiangalia historia ya nchi hii unaona kwamba miaka ya awali ilikuwa na shida nkubwa lakini miaka sita baadaye kukawa na nia ya dhati ya kuangalia maendeleo ya wananchi hasa kwa kuleta nidhamu ya matumizi ya madaraka na pia kuweka wazi maendeleo ya nchi yanayozingatia watu na si vitu.

Lakini kwa nchi yenye uchumi mzuri , wakati ule katani ikiwa na heshima kubwa duniani na akiba nzuri ya fedha za kigeni, Tanzania ilishindwa kuwa na sera ambayo ingeliweza kusimama kidete katika vurugu za dunia na kuibuka na misingi imara na si kwa sababu ya ubaya wa sera baada ya Azimio la Arusha, bali kutokana na uongozi wenyewe kushindwa kutafsiri vyema kanuni walizojipangia za maendeleo kwa kuzingatia falsafa mpya yenye kujali maslahi ya watu na kuona aibu ya kujilimbikizia mali.

Lakini ni wazi kuwapo kwa umoja wa kitaifa ambao unatishiwa leo na masuala mapya  yanayoambatana na matabaka ya kijamii,pia ulisabaisha misingi nya uchumi kudharaulika na kubwa la kuzingatia ni amani na utulivu.

Ingawa Tanzania ni miongoni mwa nchi chache duniani zenye sifa za kuwa shwari kijamii na kisiasa, uchumi wake ni mtego mkubwa ambnao nunaweza baadaye kuleta maporomoko makubwa ya utamaduni wa uvumilivu uliopo kwa miaka 50 sasa.

Ukiangalia kimsingi Nchi hii inapoingia katika miaka 50 bado  juhudi za kuipeleka katika nchi ya maziwa haijapata mwelekeo hasa baada ya kufumuliwa kwa azimio la Arusha ambalo lina msingi mkubwa katika uadilifu na utumishi kwa umma; ni katika hili kizazi cha uhuru kilishuhudia utulivu wa kisiasa na kijamii uliotokana na kipato kuwa karibu sawa.

Tatizo kubwa la umaskini linalotokana na msingi duni wa uchumi wa taifa na kubaki kuwa taifa la kuagiza hata sindano na vijiti vya kusafishia meno kutoka nje,ndilo hasa linazaa hata myumbisho wa maadili ambapo rushwa zimetapakaa mpaka katika ngazi ya chini kabisa ya maisha, wajumbe wa nyumba kumi wakitaka elfu moja kukuandikia karatasi ya kwenda kupeleka shauri lako Polisi.

Tatizo la Tanzania kwa sasa ni shida katika uchumi wake ambao kuparaganyika kwake kunatokana na kukosekana kwa mipango inayofuatiliwa ya kutengeneza uchumi mdogo kwa lengo la kuuboresha uchumi mkubwa.

Kukosekana kwa uchumi imara kunaleta pia adha ya kuibuka kw a matatizo mengine kwa kuwa uchumi imara husaidia sana kuimarisha utendaji wa serikali. Kwa sasa japo tunasema tumep;iga hatua mbele ya kuangamiza ujinga, lakini shida kubwa ipo katika maradhi na umaskini na ndipo hapo unapojiuliza kama kweli ujinga umetoweka katika mazingira kama haya ya sasa.

Tatizo la maradhi linazidi kukua, malaria ukimwi vikiongoza na hata maradhik yanayozuilika yanatibuka na kutishia kama kweli fedha nyingi za serikali hazitayujmima katika kukabiliana na vitu ambavyo vingeliweza kuzuilika.

Swali la msingi la kujiuliza ni katika mazingira haya ya miaka 50 na mawazo yale yale na matatizo yale yale tuliyokuwa nayo wakati tunapata uhuru, kweli tunaweza kusogea mbele? Tukiw abado tunatawaliwa na kupokea misaada ya maendeleo, kweli hatuhatarishi uwezo wetu wa uhuru na kufuata wanayotaka wao hao wanatupa ruzuku yao?Si ajabu hata kuharibika kwa utamaduni wao wanatuvushia na sisi wakitutaka tuheshimu haki za binadamu pamoja na mashoga, na kuondokana na kanuni zinazozuia watu kuwa mashoga.

Nyerere alizungumzia kujilimbikizia mali akafikiria azimio la Arusha, lilileta jeuri kubwa,leo tunazungumzia mafisadi kama bidhaa iliyoletwa na Azimio la Zanzibar na tumevikwa na aibu kubwa katika kuwabana hawa walioibukia katika Azimio la Zanzibar.

Huduma za jamii bado . Ingawa zipo dalili za kuendeleo kupiga hatua kwa kukubali tulichokosea katika elimu na kujaribu kuiweka sawa kwa kuwa na jamii iliyoelimika kwa kuzingatia mpango wa maendeleo  (vision 2025).

Hatuwezi kuwa makini katika mali asili zetu iwe madini au mbuga kama hatuna elimu ya kutosha ya kuendesha mambo hayo sisi wenyewe au hata kama tukiwapa watu basi tujue nani anatuibia na nani anastahili kuwapo pale na tunamwangalia namna gani.

Kwa umri wa mtu miaka 50 hasa Afrika ni mzee mwenye busara lakini kwa taifa bado pengine linajivuta na kwa Tanzania mafanikio yaliyopatikana  katika jamii yanaonekana kutishiwa na mwenendo usiovumilika wa ufisadi na kutapanya mali  za umma kwa kuendekeza rushwa.

Pengine tunaweza kujidai kuwa tuko huru kama tutakuwa na uhakika wa sekta ya uchumi zaidi na kuhakikisha kwamba serikali inaendeshwa kwa kanuni na wafanyakazi wa serikali hawatumii vibaya madaraka yao na kusababisha matatizo kwa wananchi ambao waliwaweka pale ili kuwasaidia kuwaondolea matatizo yao.

Katika miaka 50  kuna kinachoonekana hasa kupunguza umbali na muda wa usafiri kati ya mikoa inayofanya Tanzania kutoka mji wa biashara wa Dare s salaam, Mwanza na Arusha. Barabara zimejengwa japo zinaharibika kutokana na kukosekana kwa busara zinazohitaji hasa fikira za matumizi ya reliu katika kubeba mizigo mizito.

Pengine jaribio la kufungua mikoa ya Tanzania inaweza kurekebisha hali ya uchumi, lakini kama tatizo la nishati litaendelea kutesa nchi hii kutokana na mipango isiyozingatia hali halisi ya mazingira, Tanzania ya sasa haitakuwa na tofauti na ile ambayo Mwalimu Nyerere aliichukua kutoka kwa wakoloni.

Nishati ni msingi wa uchumi wa kisasa, lakini kama hakuna maana yake hata viwanda mama haviwezi kuwapo na uimbaji wa sera usiotelekezekana ni sawa na kuwa na jeraha kubwa lilishonwa juu na ndani likaachwa bila dawa.

mwisho